Οι Ευρωπαίοι θέλουν περισσότερη Ευρώπη: Τι έδειξε το Ευρωβαρόμετρο

Πόλεμοι στα σύνορα, τρομοκρατία, κλιματικές καταστροφές, κυβερνοεπιθέσεις και μεταναστευτικές κρίσεις — με φόντο την αυξανόμενη αναταραχή στον κόσμο, οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αισθάνονται αυξανόμενη ανησυχία. Ωστόσο, αυτή η ανησυχία δεν οδηγεί στην απόρριψη του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Αντίθετα — ενισχύει το αίτημα για μια ισχυρότερη, πιο αποφασιστική και πιο αυτόνομη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτά είναι τα συμπεράσματα της τελευταίας δημοσκόπησης του Ευρωβαρόμετρου, που διενεργήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ο κόσμος τρομάζει περισσότερο από την προσωπική ζωή

Πάνω από τους μισούς πολίτες της ΕΕ (52%) αξιολογούν απαισιόδοξα το μέλλον του κόσμου. Σχεδόν το 40% εκφράζει ανησυχία για το μέλλον της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην Κύπρο οι διαθέσεις είναι ακόμη πιο τεταμένες: το 58% βλέπει σκεπτικά το μέλλον του πλανήτη και το 48% τις προοπτικές της ΕΕ.

Την ίδια στιγμή, παραδόξως, οι προσωπικές προσδοκίες παραμένουν σταθερά θετικές. Τα τρία τέταρτα των Ευρωπαίων — και σχεδόν το ίδιο ποσοστό Κυπρίων — βλέπουν με αισιοδοξία το δικό τους μέλλον και το μέλλον των οικογενειών τους.

Αυτό το χάσμα μεταξύ προσωπικής αισιοδοξίας και παγκόσμιας ανησυχίας λέει ένα πράγμα: οι άνθρωποι δεν είναι τόσο απογοητευμένοι από την καθημερινότητά τους, όσο ανησυχούν για την αστάθεια του εξωτερικού κόσμου και την ευαλωτότητα της Ευρώπης απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις.

Κύριος φόβος — η ασφάλεια

Οι ένοπλες συγκρούσεις στα σύνορα της ΕΕ ανησυχούν το 72% των Ευρωπαίων και το 80% των Κυπρίων. Η τρομοκρατία — 67% και 77% αντίστοιχα. Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση — 65% στην ΕΕ και 86% στην Κύπρο.

Για την Κύπρο, που βρίσκεται σε ένα γεωπολιτικό σταυροδρόμι, οι απειλές γίνονται αισθητές πιο έντονα. Ωστόσο, συνολικά η δομή των φόβων είναι ίδια σε όλη την Ένωση. Η Ευρώπη εκλαμβάνεται ως ένας χώρος που πρέπει να προστατευθεί — φυσικά, οικονομικά και πληροφοριακά.

Μια ξεχωριστή ανησυχία αποτελεί το ψηφιακό περιβάλλον. Η παραπληροφόρηση ανησυχεί το 69% των πολιτών της ΕΕ και το 82% των Κυπρίων. Ακόμη υψηλότερη είναι η ανησυχία για το ψευδές περιεχόμενο που δημιουργείται από τεχνητή νοημοσύνη (68% και 84%). Ανησυχίες προκαλούν επίσης η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η ελευθερία του λόγου.

Ο ψηφιακός χώρος έχει γίνει ένα νέο μέτωπο ασφάλειας — και οι πολίτες αναμένουν όλο και περισσότερο ότι η ΕΕ θα αναλάβει τον ρόλο του ρυθμιστή και του προστάτη.

Η οικονομία παραμένει το επώδυνο σημείο

Ο πληθωρισμός και η αύξηση του κόστους ζωής είναι η κύρια εσωτερική προτεραιότητα για το 41% των πολιτών της ΕΕ και το 34% των Κυπρίων. Τα ζητήματα απασχόλησης και οικονομίας απασχολούν το 35% των Ευρωπαίων και το 43% των κατοίκων της Κύπρου.

Στο νησί είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα τα θέματα της υγείας και της μετανάστευσης — από 39%. Παράλληλα, σχεδόν το ένα τρίτο των πολιτών της ΕΕ και το ένα τρίτο των Κυπρίων προβλέπουν επιδείνωση του βιοτικού τους επιπέδου στα επόμενα πέντε χρόνια.

Η οικονομική ανησυχία ενισχύει το γενικό αίτημα για μια πιο ενεργή πανευρωπαϊκή πολιτική.

Η Ευρώπη πρέπει να είναι πιο ισχυρή

Το πιο ενδεικτικό αποτέλεσμα της δημοσκόπησης είναι η σχεδόν ομόφωνη υποστήριξη της ιδέας της ενότητας.

Το 89% των πολιτών της ΕΕ πιστεύει ότι οι παγκόσμιες προκλήσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται από κοινού. Στην Κύπρο — 95%. Το 86% των Ευρωπαίων και το 94% των Κυπρίων τάσσονται υπέρ της ενίσχυσης της φωνής της ΕΕ στον κόσμο. Το 73% στην ΕΕ και το 86% στην Κύπρο υποστηρίζουν την αύξηση των ευρωπαϊκών πόρων. Το 66% των Ευρωπαίων και το 90% των Κυπρίων θέλουν η Ένωση να παίζει μεγαλύτερο ρόλο στη διασφάλιση της ασφάλειάς τους.

Οι προτεραιότητες αλλάζουν επίσης. Στην πρώτη θέση — άμυνα και ασφάλεια. Ακολουθούν — ανταγωνιστικότητα, βιομηχανία, ενεργειακή ανεξαρτησία. Η Ευρώπη σταδιακά παύει να εκλαμβάνεται αποκλειστικά ως αγορά και όλο και συχνότερα ως πολιτικό υποκείμενο.

Κριτικοί, αλλά όχι απογοητευμένοι

Παρά το ανησυχητικό υπόβαθρο, η στάση απέναντι στην ΕΕ παραμένει κυρίως θετική. Σχεδόν οι μισοί πολίτες της Ένωσης την αξιολογούν θετικά, και μόνο περίπου το 17% αρνητικά. Στην Κύπρο η ισορροπία είναι παρόμοια.

Αυτή δεν είναι μια κρίση εμπιστοσύνης. Είναι ένα αίτημα για μετασχηματισμό.

Ένα νέο στάδιο του ευρωπαϊκού οικοδομήματος

Το Ευρωβαρόμετρο καταγράφει μια σημαντική τάση: οι πολίτες της Ευρώπης — και ιδιαίτερα των περιφερειακών κρατών όπως η Κύπρος — συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο ότι οι σύγχρονες απειλές δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά μόνο στο πλαίσιο των εθνικών κρατών.

Εξ ου και η απαίτηση για μεγαλύτερο συντονισμό, κοινούς πόρους, πιο ενεργή εξωτερική πολιτική και ένα πραγματικό σύστημα ασφάλειας σε επίπεδο ΕΕ.

Στην ουσία, πρόκειται για την επέκταση των λειτουργιών της Ένωσης σε τομείς που παραδοσιακά συνδέονται με την κρατική υπόσταση: προστασία, στρατηγική διαχείριση, διεθνής επιρροή.

Και προκύπτει το εύλογο ερώτημα: αν οι πολίτες της Ευρώπης θέλουν μια πιο ενωμένη, πιο ισχυρή και πιο αυτόνομη Ένωση — αυτό δεν μαρτυρά μια σταδιακή κίνηση προς μια νέα μορφή πολιτικής ενοποίησης;

Η ιστορία του ευρωπαϊκού οικοδομήματος συνεχίζεται. Και, κρίνοντας από τις διαθέσεις των πολιτών, το επόμενο στάδιο της θα συνδέεται όχι με την αποδυνάμωση, αλλά με την ενίσχυση της Ευρώπης ως συνόλου.

Συγγραφέας: Valeriy Lyashenko (πρώην διπλωμάτης)