Η κρίση της Κύπρου ως σήμα για την Ευρώπη: μπορεί το νησί να γίνει ο καταλύτης για έναν ευρωπαϊκό στρατό;

Η επίθεση μη επανδρωμένου αεροσκάφους στη βρετανική αεροπορική βάση στο Ακρωτήρι αποτέλεσε σήμα κινδύνου όχι μόνο για την Κύπρο, αλλά και για ολόκληρη την Ευρώπη. Το πλήγμα σε εγκατάσταση του Ηνωμένου Βασιλείου στο έδαφος κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης έδειξε πόσο ευάλωτη παραμένει η νότια πτέρυγα της ευρωπαϊκής ασφάλειας απέναντι σε νέες απειλές — κυρίως επιθέσεις με drones.

Αλλά αυτό το περιστατικό αποδείχθηκε σημαντικό όχι μόνο ως στρατιωτικό επεισόδιο. Έγινε ένα είδος stress test για την Ευρώπη: είναι οι ευρωπαϊκές χώρες ικανές να ενωθούν γρήγορα για να προστατεύσουν ένα από τα κράτη της ένωσης;

Γρήγορη αντίδραση των συμμάχων

Η αντίδραση των ευρωπαίων εταίρων ήταν αισθητά ταχύτερη από ό,τι σε πολλές προηγούμενες κρίσεις. Αρκετές χώρες έστειλαν στρατιωτικές δυνάμεις για να βοηθήσουν την Κύπρο:

Η Ελλάδα μετέφερε στο νησί μαχητικά αεροσκάφη F-16 Fighting Falcon και δύο στρατιωτικές φρεγάτες. Στην πραγματικότητα, η Αθήνα άρχισε να σχηματίζει μια προσωρινή αεροναυτική ασπίδα γύρω από το νησί. Πρόσθετο πολιτικό σήμα υποστήριξης αποτέλεσε η επίσκεψη στην Κύπρο του Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών.

Η Γαλλία ενίσχυσε την παρουσία της με τη φρεγάτα FS Languedoc και μια ομάδα αεροπλανοφόρου υπό την ηγεσία του αεροπλανοφόρου Charles de Gaulle.

Η Ισπανία έστειλε μία από τις πιο σύγχρονες φρεγάτες του στόλου της — την Cristóbal Colón (F105), εξοπλισμένη με το σύστημα αεράμυνας Aegis.

Η Ιταλία έστειλε επίσης πλοία για την ενίσχυση της διεθνούς ναυτικής δύναμης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερο ρόλο έπαιξε το Ηνωμένο Βασίλειο, του οποίου οι βάσεις στην Κύπρο αποτελούν βασικό στοιχείο της στρατιωτικής υποδομής της περιοχής. Το Λονδίνο έστειλε το αντιτορπιλικό HMS Dragon, εξοπλισμένο με το σύστημα αεράμυνας Sea Viper, καθώς και ελικόπτερα AgustaWestland AW159 Wildcat, ικανά να εντοπίζουν drones.

Η κατάσταση στο νησί έγινε τόσο σοβαρή που την Κύπρο επισκέφθηκε ο Υπουργός Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου, Τζον Χίλι. Μετά την επίσκεψη ανακοινώθηκε πρόσθετη ενίσχυση της άμυνας του νησιού.

Η βρετανική πλευρά τόνισε την ανάγκη δημιουργίας ενός πολυεπίπεδου συστήματος προστασίας, το οποίο θα πρέπει να περιλαμβάνει επίγεια συστήματα αεράμυνας, συστήματα πλοίων και αεροπορία.

Αυτή η προσέγγιση καθίσταται σήμερα καθοριστική, καθώς η κύρια απειλή είναι οι μαζικές επιθέσεις φθηνών drones.

Μία από τις σοβαρότερες απειλές για την Κύπρο παραμένουν τα drones καμικάζι τύπου Shahed-136.

Τέτοιες συσκευές είναι σχετικά φθηνές, μπορούν να εκτοξευθούν κατά δεκάδες και είναι ικανές να υπερφορτώσουν τα συστήματα αεράμυνας. Αυτές ακριβώς οι τεχνολογίες χρησιμοποιούνται ενεργά σήμερα στις σύγχρονες συγκρούσεις.

Η γεωγραφία καθιστά επίσης την Κύπρο ιδιαίτερα ευάλωτη. Το νησί βρίσκεται κοντά σε περιοχές υψηλής έντασης — κοντά στον Λίβανο και τη Συρία. Επιπλέον, απειλή αποτελούν δυνάμεις που συνδέονται με το Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της οργάνωσης Χεζμπολάχ.

Η κρίση αποκάλυψε και ένα άλλο πρόβλημα — την ανεπαρκή ετοιμότητα της πολιτικής προστασίας στην Κύπρο.

Στο νησί λείπουν τα εξοπλισμένα καταφύγια, το σύστημα έκτακτης ειδοποίησης του πληθυσμού μόλις τώρα εισάγεται, και οι κανονισμοί των καταφυγίων συχνά δεν προβλέπουν καν τη δυνατότητα καταφυγής με κατοικίδια ζώα.

Για σύγκριση: στην Ελβετία τα καταφύγια αποτελούν υποχρεωτικό μέρος της κατασκευής κατοικιών, ενώ στο Ισραήλ δωμάτια ασφαλείας είναι ενσωματωμένα σε σχεδόν όλα τα νέα σπίτια.

Η γρήγορη αντίδραση των ευρωπαϊκών χωρών έδειξε ότι υπάρχει πολιτική αλληλεγγύη στην Ευρώπη. Αλλά ταυτόχρονα η κρίση αποκάλυψε ένα σοβαρό πρόβλημα: η βοήθεια οργανώθηκε με τη μορφή ενός προσωρινού συνασπισμού και όχι μέσω ενός ενιαίου ευρωπαϊκού αμυντικού συστήματος.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα γεγονότα γύρω από την Κύπρο αναζωπύρωσαν τη συζήτηση για την ανάγκη στενότερης αμυντικής ολοκλήρωσης στην Ευρώπη — από τη δημιουργία ενός κοινού συστήματος αντι-drone άμυνας έως τον σχηματισμό ευρωπαϊκών δυνάμεων ταχείας αντίδρασης.

Υπάρχει και ένα άλλο σημαντικό συμπέρασμα. Ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό αμυντικό σύστημα είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς χωρίς τη συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου.

Το Λονδίνο παραμένει μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της ηπείρου — με ισχυρό στόλο, αναπτυγμένη αμυντική βιομηχανία και παγκόσμιες δυνατότητες.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο Λονδίνο ακούγονται όλο και συχνότερα συζητήσεις για το μέλλον των σχέσεων με την Ευρώπη.

Η κυπριακή κρίση έδειξε ότι η Ευρώπη είναι ήδη ικανή να δράσει από κοινού σε συνθήκες απειλής. Αλλά έδειξε επίσης ξεκάθαρα ότι η υπάρχουσα αρχιτεκτονική ασφάλειας παραμένει κατακερματισμένη.

Γι' αυτό τα γεγονότα γύρω από την Κύπρο μπορεί να μην είναι απλώς ένα επεισόδιο περιφερειακής έντασης, αλλά μια σημαντική ώθηση προς τη διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλειας — ίσως ακόμη και προς τη δημιουργία ενός μελλοντικού ευρωπαϊκού στρατού.

Συγγραφέας: Valery Lyashenko (πρώην διπλωμάτης)