Kıbrıs gaz dönüşümünün eşiğinde: İthalatçıdan ihracatçıya

Kıbrıs Cumhuriyeti, önümüzdeki yıllarda bölgenin enerji haritasındaki rolünü kökten değiştirebilir. Yakın zamana kadar yakıt ithalatına neredeyse tamamen bağımlı olan ülke, bugün kendi doğal gazını üretmeye ve Avrupa'ya ihraç etmeye hazırlanıyor.

Ancak bu planlar ne kadar gerçekçi? Ve Kıbrıs sadece gazdan para kazanmakla kalmayıp kendi enerji güvenliğini de sağlayabilecek mi?

Enerji bağımlılığı: adanın kırılganlığı

Bugün Kıbrıs, AB'nin enerji ithalatına en bağımlı ülkelerinden biri olmaya devam ediyor. Burada elektrik enerjisi esas olarak pahalı ve çevreye zararlı kaynaklar olan fuel-oil ve dizelden üretiliyor.

Doğal gaza geçiş bu durumu değiştirmeli. Tahminlere göre ülkenin yıllık ihtiyacı yaklaşık 1 milyar metreküp gaz olacak; bu dünya standartlarına göre nispeten küçük bir miktar olsa da ulusal ekonomi için kritik öneme sahip. Küresel tedarikteki istikrarsızlık özellikle endişe verici. Enerji kaynaklarının taşınması için kullanılan kilit güzergahlar, Hürmüz Boğazı ve Babülmendep Boğazı gibi dar deniz yollarından geçiyor. Bu bölgelerdeki herhangi bir çatışma yakıt tedarikini hızla kesintiye uğratabilir.

Bu bağlamda kendi gaz üretimini geliştirmek Kıbrıs için sadece ekonomik bir şans değil, bir ulusal güvenlik meselesidir.

Kıbrıs'ta hangi gaz yatakları keşfedildi?

Kıbrıs Cumhuriyeti'nin münhasır ekonomik bölgesinde, adanın yer altı kaynaklarının yüksek potansiyelini teyit eden dört ticari açıdan umut verici yatak halihazırda keşfedilmiştir:

• "Afrodit";
• "Kronos";
• "Glafkos";
• "Pegasus".

ExxonMobil ve QatarEnergy şirketlerinin yaklaşık 7 trilyon fit küp (yaklaşık 200 milyar metreküp) rezerv bulduğu 10. blok özel bir rol oynuyor. Toplamda Kıbrıs'ın kaynaklarının 300 milyar metreküpten fazla gaz olduğu tahmin ediliyor. Sadece yarısı çıkarılsa bile bu miktar ülkenin 100 yılı aşkın öz tüketimi için yeterli olacaktır.

İlk gaz ne zaman akacak?

İşletmeye alınmaya en yakın proje "Kronos" yatağıdır. Şunlar beklenmektedir:

• üretim 2027 sonu – 2028 başında başlayacak;
• gaz Mısır altyapısı üzerinden ihraç edilecek.

Bunu diğer tesisler takip edecek: "Afrodit" 2031–2032 yıllarında faaliyete geçebilir, 10. blok projeleri ise 2033'e yakın bir tarihte başlayabilir. Bu, önümüzdeki on yılın başına kadar Kıbrıs'ın sadece kendine yetmekle kalmayıp aynı zamanda istikrarlı bir şekilde hammadde ihraç edebileceği anlamına geliyor.

Öncelik ihracat

İlginç bir şekilde Kıbrıs'ın mevcut stratejisi iç pazara değil, ihracata odaklanıyor. Planlara göre üretilen gazın %80'ine kadarı Avrupa'ya gönderilecek. Bu anlaşılabilir bir durum: AB aktif olarak geleneksel tedarikçilere alternatif arıyor ve Kıbrıs gazı enerji çeşitlendirme stratejisinin bir parçası olabilir.

Kıbrıs için bu, önemli gelirler elde etme ve siyasi önemini artırma şansıdır. Ancak bir risk de var: İhracat önceliği iç gaz piyasasının gelişimini yavaşlatabilir.

Kıbrıs gaz ithalatını tamamen durdurabilecek mi?

Keşfedilen tüm yatakların işletmeye alınması şartıyla Kıbrıs, 2030–2032 yıllarına kadar gaz ithalatını tamamen durdurma kapasitesine sahiptir. Teorik olarak bu oldukça hızlı yapılabilir: 2028'de "Kronos"un devreye girmesiyle ülke ihtiyaçlarını kısmen karşılayabilecektir. Ancak çok şey siyasi kararlara, özellikle de üretimin ne kadarının ülke içinde kalacağına bağlıdır.

Darboğaz: Vasiliko terminali

Tüm gaz stratejisinin kilit unsuru altyapıdır. Ve burada Kıbrıs'ın bir sorunu var. Vasiliko bölgesindeki 2018–2019 yıllarında başlatılan LNG terminali projesi hala tamamlanmadı. Bunun nedenleri geçmişteki siyasi anlaşmazlıklar ve yüklenici ile girilen tahkim süreciydi.

Bu terminal şunlar için gereklidir:

• geçiş döneminde gaz ithalatı;
• elektrik fiyatlarının düşürülmesi.

Şu anda adadaki yetkililer, BAE'den şirketler de dahil olmak üzere yeni ortaklarla müzakereler yürütüyor. Süreç hızlandırılabilirse 2027–2028 yıllarında faaliyete geçmesi mümkündür.

Fırsat ve zorluk olarak gaz

Kıbrıs bugün benzersiz bir durumda. Bir yanda önemli kaynaklar ve Avrupa'nın ilgisi; diğer yanda altyapı gecikmeleri ve karmaşık jeopolitik. Asıl soru, bu kaynağın nasıl doğru yönetileceğidir. Uzmanlar şu konuda hemfikir: Kıbrıs için ihracatın gelir getirdiği ancak iç sorunları çözmediği diğer ülkelerin hatalarını tekrarlamamak önemlidir.

Kısa sonuçlar:

• Kıbrıs, ülkenin yüzyıllık ihtiyacını karşılayacak 300 milyar metreküpten fazla gaz rezervine sahiptir.
• "Kronos" yatağındaki ilk endüstriyel üretimin 2027–2028 yıllarında yapılması bekleniyor.
• Üretilen kaynağın %80'inin AB ülkelerine ihraç edilmesi planlanıyor.
• Vasiliko terminalinin tamamlanması Kıbrıs'ta enerji bağımsızlığı için kritik bir koşuldur.