Η Ευρώπη σε σταυροδρόμι: Η τύχη του μαχητικού έκτης γενιάς κρίνεται στην Κύπρο

Η συνάντηση του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν με τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, που έχει προγραμματιστεί για τις 23-24 Απριλίου στο περιθώριο της άτυπης συνόδου κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής για την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική. Είναι ιδιαίτερα συμβολικό το γεγονός ότι αυτή η ιστορική επιλογή λαμβάνει χώρα στην Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία σήμερα λειτουργεί ως βασική πλατφόρμα για τη συζήτηση της συλλογικής ασφάλειας της ΕΕ.

Στην ημερήσια διάταξη βρίσκεται η τύχη του φιλόδοξου έργου δημιουργίας του μαχητικού έκτης γενιάς Future Combat Air System (FCAS). Το πρόγραμμα αποσκοπεί στην αντικατάσταση των σημερινών μαχητικών αεροσκαφών Dassault Rafale και Eurofighter Typhoon, ωστόσο αντί να επιδείξει ενότητα, η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με την αποτυχία ενός από τα μεγαλύτερα αμυντικά έργα του 21ου αιώνα.

Ποια είναι η σημασία του έργου FCAS για την άμυνα στην Κύπρο και την ΕΕ;

Το έργο FCAS αποτελεί το θεμέλιο της μελλοντικής στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, παρέχοντας στα κράτη μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της νήσου Κύπρου, πρόσβαση σε προηγμένες αεροπορικές τεχνολογίες και ένα ενιαίο δικτυοκεντρικό σύστημα διαχείρισης μάχης. Το σύστημα περιλαμβάνει όχι μόνο ένα επανδρωμένο αεροσκάφος, αλλά και συνοδευτικά drones και ένα ενιαίο «σύννεφο μάχης».

Σύμφωνα με την εφημερίδα Handelsblatt, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Dassault Aviation και της Airbus έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο. Το ζήτημα της κατανομής των ρόλων και της πνευματικής ιδιοκτησίας έχει περιπλακεί τόσο πολύ, ώστε η δεύτερη φάση του προγράμματος είναι ουσιαστικά παγωμένη από τον Ιανουάριο του 2025. Τώρα η απόφαση εξαρτάται από το Βερολίνο: αν η Γερμανία θα παραμείνει στο έργο ή αν θα βάλει οριστικό τέλος τις επόμενες ημέρες.

Γαλλική αυτοπεποίθηση και εμπορικός υπολογισμός

Η γαλλική πλευρά διαπραγματεύεται από θέση ισχύος. Ο λόγος είναι η σταθερή ζήτηση για τα μαχητικά Rafale στην παγκόσμια αγορά, η οποία υποστηρίζεται από μεγάλες παραγγελίες από την Ινδία. Ενώ ο ανταγωνιστής — το Eurofighter Typhoon — χάνει διαγωνισμούς, η Dassault σχεδιάζει να αυξήσει την παραγωγή σε 35 αεροσκάφη ετησίως έως το 2030.

Ένας κατασκευαστής που ήδη πουλάει με επιτυχία ένα δοκιμασμένο μαχητικό, μπορεί να αντέξει το ρίσκο ακόμη και σε ένα τόσο περίπλοκο μακροπρόθεσμο έργο, όπως ένα αεροσκάφος έκτης γενιάς.

Ισπανία: Ο τρίτος εταίρος υπό αμφισβήτηση

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ισπανία φαίνεται ευάλωτη, χρηματοδοτώντας περίπου το 33% του προγράμματος αξίας 100 δισεκατομμυρίων ευρώ, αλλά χωρίς να συμμετέχει στην κρίσιμη συνάντηση. Η ισπανική εταιρεία Indra είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη των συστημάτων αισθητήρων — ένα κρίσιμο στοιχείο του συγκροτήματος. Η Μαδρίτη έχει ήδη επενδύσει περισσότερα από 700 εκατομμύρια ευρώ στο πρόγραμμα SIAGEN, αλλά το ζήτημα της πραγματικής επιρροής της στο έργο παραμένει ανοιχτό.

Γερμανικό «σχέδιο Β»: Η Ευρώπη σε δύο στρατόπεδα;

Το Βερολίνο εξετάζει ένα εναλλακτικό σενάριο: τη δημιουργία δύο ξεχωριστών μαχητικών στο πλαίσιο του FCAS — ενός γαλλικού και ενός ισπανο-γερμανικού. Στο έργο με αυτή τη μορφή θα μπορούσε να ενταχθεί και η σουηδική εταιρεία Saab. Ωστόσο, ένα τέτοιο σενάριο ενέχει σοβαρούς κινδύνους:

• απώλεια των δυνατοτήτων δημιουργίας ενιαίας αεροπορίας φορέων,
• δυσκολίες στην ενσωμάτωση πυρηνικών όπλων,
• κατακερματισμός της εξαγωγικής αγοράς εξοπλισμών.

Αποφασιστική στιγμή για την ευρωπαϊκή ενότητα

Η τύχη του FCAS εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από την πολιτική βούληση. Η απόφαση που θα ληφθεί μετά τις διαπραγματεύσεις στην Κύπρο θα καθορίσει την ικανότητα της Ευρώπης να ενεργεί ως ενιαία στρατηγική οντότητα. Εάν δεν βρεθεί συμβιβασμός μεταξύ Μακρόν και Μερτς, η ήπειρος κινδυνεύει να χάσει όχι απλώς ένα πρόγραμμα 100 δισεκατομμυρίων ευρώ, αλλά ένα σύμβολο της αμυντικής της αυτονομίας.