Υπάρχει αέριο — δεν υπάρχει στρατηγική: η χαμένη ευκαιρία της Κύπρου στη νέα ενεργειακή πραγματικότητα;

Η ανακάλυψη 7 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών φυσικού αερίου από την ExxonMobil στα ύδατα της Κύπρου θα έπρεπε να αποτελέσει σημείο καμπής. Μαζί με τα ήδη γνωστά κοιτάσματα, συμπεριλαμβανομένων της Αφροδίτης και του Κρόνου, ο συνολικός όγκος των αποθεμάτων φτάνει τα 14–18 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια. Για μια χώρα με πληθυσμό περίπου ένα εκατομμύριο κατοίκους και υψηλά τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας, αυτό σημαίνει δυνητικά ενεργειακή ανεξαρτησία. Στην πράξη — μέχρι στιγμής μόνο χαμένες ευκαιρίες.

Γεωπολιτική ευκαιρία

Ο ενεργειακός χάρτης της περιοχής αλλάζει ραγδαία. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, οι διακοπές στα Στενά του Ορμούζ και οι απειλές στην Ερυθρά Θάλασσα έχουν ουσιαστικά διαταράξει τις παραδοσιακές οδούς εφοδιασμού προς την Ευρώπη. Σε αυτές τις συνθήκες, ο διάδρομος Ισραήλ–Κύπρος–Ελλάδα γίνεται η μόνη σταθερή εναλλακτική λύση. Η Κύπρος βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής αλυσίδας εφοδιασμού προς την ΕΕ.

Αλλά το παράδοξο είναι ότι εδώ και 15 χρόνια κανένα κυβικό μέτρο κυπριακού αερίου δεν έχει εισέλθει στην εσωτερική αγορά. Η χώρα συνεχίζει να εξαρτάται από το μαζούτ και το ντίζελ, πληρώνοντας την ενεργειακή αναποτελεσματικότητα από την τσέπη των καταναλωτών.

Χρονικό καθυστερήσεων

Σχεδόν όλα τα βασικά έργα συνοδεύτηκαν από ηχηρές δηλώσεις και επακόλουθες αποτυχίες: από τον αγωγό EastMed έως τον τερματικό σταθμό LNG στο Βασιλικό. Ο τελευταίος έχει ήδη κοστίσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ, αντιμετώπισε την αποχώρηση εργολάβων, αξιώσεις της ΕΕ και έρευνες. Τα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης παραμένουν αβέβαια.

Αυτή η συστημική αποτυχία αντανακλά ένα βαθύτερο πρόβλημα: την έλλειψη συνεπούς σχεδιασμού. Στην Κύπρο, η ανακάλυψη ενός κοιτάσματος δεν σημαίνει την ανάπτυξή του, και η ανάπτυξη δεν εγγυάται την παραγωγή. Παράδειγμα η Αφροδίτη, που ανακαλύφθηκε το 2011, αλλά η πιθανότητα παραγωγής είναι μόλις προς τη δεκαετία του 2030.

Ξένες στρατηγικές στον κυπριακό χάρτη

Σήμερα η Κύπρος γίνεται μέρος ξένων ενεργειακών στρατηγικών. Η Αίγυπτος ενδιαφέρεται για την επεξεργασία του αερίου, το Ισραήλ για την εξαγωγή μέσω του νησιού, οι διεθνείς εταιρείες για την ελαχιστοποίηση του κόστους. Ακόμη και δυνητικοί επενδυτές από τα ΗΑΕ εξετάζουν τα έργα μέσα από το πρίσμα των δικών τους συμφερόντων.

Αυτό δεν είναι πρόβλημα από μόνο του. Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια η Κύπρος δεν έχει ακόμη ένα σαφές εθνικό σχέδιο. Η διαφορά μεταξύ συμμετέχοντος και παρατηρητή έγκειται στην ικανότητα να διαμορφώνει την ατζέντα και όχι να την ακολουθεί.

Τι πρέπει να αλλάξει

Οι ειδικοί συμφωνούν: η χώρα χρειάζεται μια πλήρη ενεργειακή στρατηγική — με συγκεκριμένες προθεσμίες, διαδρομές, επενδύσεις και μηχανισμούς ευθύνης. Δεν πρόκειται μόνο για την παραγωγή, αλλά και για το πώς το αέριο θα χρησιμοποιηθεί στο εσωτερικό της χώρας και θα ενσωματωθεί στο ευρωπαϊκό σύστημα.

Ακόμη και στο σενάριο εξαγωγής μέσω της Αιγύπτου, παραμένουν οι δυνατότητες για δικές της υποδομές, συμπεριλαμβανομένου του τερματικού σταθμού LNG. Με τις τρέχουσες τιμές ενέργειας, τέτοια έργα γίνονται οικονομικά βιώσιμα.

Δεύτερη ευκαιρία

Η Κύπρος βρίσκεται σε ένα μοναδικό σημείο — με πόρους, ζήτηση από την ΕΕ και ένα γεωπολιτικό παράθυρο ευκαιρίας. Αλλά χωρίς συστημική προσέγγιση, αυτή η ευκαιρία μπορεί να χαθεί, όπως και οι προηγούμενες.

Το κύριο ερώτημα σήμερα δεν είναι ο όγκος του αερίου, αλλά η ικανότητα του κράτους να μετατρέψει τον πόρο σε στρατηγικό πλεονέκτημα. Προς το παρόν, η απάντηση παραμένει ανοιχτή.