«Κυπριακή προσέγγιση»: γιατί το νησί αποκλίνει όλο και περισσότερο από το πανευρωπαϊκό κλίμα

Η Κύπρος γίνεται μια «άλλη Ευρώπη»

Μια πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου της άνοιξης του 2026 έδειξε: η Κύπρος κινείται όλο και πιο ξεκάθαρα στη δική της πολιτική και κοινωνική τροχιά εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενώ οι Βρυξέλλες επικεντρώνονται σε θέματα ασφάλειας, υποστήριξης της Ουκρανίας και ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, η κυπριακή κοινωνία μιλά για κάτι άλλο — την αύξηση των τιμών, τη στέγαση, τη μετανάστευση και τους κινδύνους στη Μέση Ανατολή.

Η μελέτη διεξήχθη από τις 12 Μαρτίου έως την 1η Απριλίου 2026. Στην Κύπρο ερωτήθηκαν 506 άτομα στο πλαίσιο ενός πανευρωπαϊκού δείγματος 26.415 πολιτών της ΕΕ.

Στο νησί διαμορφώνεται αυτό που μπορεί να ονομαστεί «κυπριακή προσέγγιση»: ένας συνδυασμός οικονομικής ανησυχίας, πραγματιστικής στάσης απέναντι στην ΕΕ και προσεκτικής αποστασιοποίησης από την εξωτερική πολιτική αντιπαράθεση. Και παρόλο που η Κύπρος παραμένει μέρος του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, το κοινωνικό της κλίμα συμπίπτει όλο και λιγότερο με την κυρίαρχη γραμμή των Βρυξελλών.

Οικονομικός πεσιμισμός: δεν εμπιστεύονται το κράτος, τον εαυτό τους — προς το παρόν ναι

Το κύριο συμπέρασμα της έρευνας είναι η απότομη αύξηση του οικονομικού πεσιμισμού. Περισσότεροι από τους μισούς Κύπριους — 53% — αξιολογούν αρνητικά την κατάσταση της οικονομίας της χώρας. Μόνο το 46% των πολιτών αντιλαμβάνεται την κατάσταση θετικά. Για σύγκριση: κατά μέσο όρο στην ΕΕ, το 60% των κατοίκων αξιολογεί θετικά την οικονομία της χώρας του, ενώ το 38% αρνητικά.

Ακόμη πιο ανησυχητικές φαίνονται οι προσδοκίες για το μέλλον. Ήδη το 51% των Κυπρίων πιστεύει ότι η οικονομική κατάσταση στη χώρα θα επιδεινωθεί εντός του έτους. Αυτό είναι αμέσως 23 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από το φθινόπωρο του 2025. Μόνο το 11% αναμένει βελτίωση.

Για την Ευρώπη αυτό είναι ένα ανησυχητικό σήμα, αλλά όχι μοναδικό. Παρόμοια κλίματα παρατηρούνται σήμερα στην Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία, όπου οι συνέπειες του πληθωρισμού και της παρατεταμένης αστάθειας συνεχίζουν να πιέζουν την κοινωνία. Ωστόσο, στην Κύπρο ο πεσιμισμός αποδείχθηκε ιδιαίτερα έντονος.

Ταυτόχρονα, προκύπτει ένα παράδοξο χαρακτηριστικό των νοτιοευρωπαϊκών κοινωνιών: οι άνθρωποι δεν πιστεύουν στην οικονομία της χώρας, αλλά αξιολογούν σχετικά ήρεμα τη δική τους κατάσταση. Έτσι, το 75% των Κυπρίων θεωρεί τη οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού του θετική, ενώ το 60% είναι βέβαιο ότι η επαγγελματική του κατάσταση θα παραμείνει σταθερή το επόμενο έτος.

Αυτό είναι ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της «κυπριακής προσέγγισης». Σε αντίθεση με τη Βόρεια Ευρώπη, όπου το κράτος θεωρείται ο κύριος εγγυητής της σταθερότητας, στην Κύπρο οι άνθρωποι εξακολουθούν να βασίζονται περισσότερο στην οικογένεια, τις προσωπικές διασυνδέσεις και τη δική τους ικανότητα προσαρμογής στις κρίσεις.

Η στέγαση γίνεται νέο πολιτικό πρόβλημα

Πριν από λίγα χρόνια το στεγαστικό ζήτημα σπάνια κατείχε κεντρική θέση στην ευρωπαϊκή πολιτική. Τώρα η κατάσταση αλλάζει — και η Κύπρος βρέθηκε μεταξύ των χωρών όπου το πρόβλημα γίνεται αισθητό ιδιαίτερα έντονα.

Σύμφωνα με την έρευνα, το 21% των Κυπρίων κατονομάζει το στεγαστικό ζήτημα ως ένα από τα κύρια προβλήματα της χώρας. Παράλληλα, το 30% θεωρεί την προσβασιμότητα της στέγασης προτεραιότητα της πολιτικής της ΕΕ — σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο που είναι 16%.

Οι λόγοι είναι σαφείς: αύξηση των τιμών των ακινήτων, περιορισμένη έκταση του νησιού, εισροή ξένων κεφαλαίων, ανάπτυξη βραχυπρόθεσμων μισθώσεων και μεταναστευτική πίεση.

Παρόμοια κατάσταση διαμορφώνεται στην Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ιρλανδία. Στη Λισαβόνα, τη Βαρκελώνη και το Δουβλίνο η στέγαση έχει ήδη μετατραπεί σε έναν από τους κύριους παράγοντες πολιτικής δυσαρέσκειας. Αλλά στην Κύπρο το θέμα αυτό ενισχύεται επιπλέον από την αίσθηση γενικής οικονομικής αστάθειας.

Κρίση εμπιστοσύνης: σχεδόν τα τρία τέταρτα των πολιτών δεν εμπιστεύονται το κοινοβούλιο

Η έρευνα καταγράφει μια άλλη σταθερή τάση — μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς εξουσίας.

Μόνο το 31% των Κυπρίων εμπιστεύεται την κυβέρνηση. Το κοινοβούλιο εμπιστεύεται μόνο το 22%. Παράλληλα, το 74% των πολιτών δηλώνει ευθέως τη δυσπιστία του προς τη νομοθετική εξουσία.

Αυτό είναι μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής τάσης. Στη Γαλλία, μετά τις πολιτικές κρίσεις γύρω από τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, εντάθηκε ο εκνευρισμός προς την εξουσία. Στη Γερμανία αυξάνεται η υποστήριξη προς τα κόμματα διαμαρτυρίας στο φόντο των μεταναστευτικών προβλημάτων και της οικονομικής ύφεσης. Στη Βουλγαρία και τη Σλοβακία η δυσπιστία προς τις ελίτ έχει γίνει προ πολλού χρόνια.

Αλλά η Κύπρος διαφέρει σε κάτι άλλο: εδώ η κρίση εμπιστοσύνης επεκτείνεται και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Την Ευρωπαϊκή Ένωση εμπιστεύεται μόνο το 39% των Κυπρίων, ενώ το 54% εκφράζει δυσπιστία. Αν και αυτό είναι κατά τέσσερις μονάδες καλύτερο από το φθινόπωρο του 2025.

Εδώ εκδηλώνεται και η ιδιαιτερότητα της «κυπριακής προσέγγισης»: η ΕΕ γίνεται αντιληπτή μάλλον ως ένας χρήσιμος μηχανισμός — πηγή πόρων, ασφάλειας και πολιτικής υποστήριξης — και όχι ως ένα έργο κοινής πολιτικής ταυτότητας.

Ευρώπη χωρίς ευρωπαϊκή ταυτότητα

Τα πιο ενδεικτικά αποτελέσματα αφορούν την αυτοαναγνώριση των Κυπρίων.

Ισχυρή προσκόλληση στην πόλη ή το χωριό τους νιώθει το 92% των πολιτών, στη δική τους χώρα το 95%. Ωστόσο, μόνο το 52% αισθάνεται σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, και μόνο το 45% με την Ευρώπη ως μια ευρύτερη έννοια.

Για τις Βρυξέλλες αυτό είναι συμπτωματικό. Η ιδέα μιας πανευρωπαϊκής ταυτότητας, που προωθήθηκε ενεργά τις τελευταίες δεκαετίες, έρχεται όλο και συχνότερα αντιμέτωπη με την επιστροφή των εθνικών και τοπικών προτεραιοτήτων.

Αν στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο ή την Ολλανδία η ευρωπαϊκή ταυτότητα έχει γίνει προ πολλού μέρος του κοινωνικού κανόνα, η Κύπρος με αυτή την έννοια είναι πιο κοντά στην Πολωνία, την Ουγγαρία ή την Τσεχία.

Παράλληλα, η στάση απέναντι στην ίδια την ΕΕ παραμένει διφορούμενη. Παρά το χαμηλό επίπεδο εμπιστοσύνης, το 36% των Κυπρίων έχει θετική εικόνα για την Ευρωπαϊκή Ένωση — αυτό είναι εννέα μονάδες υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Επιπλέον, το 57% των πολιτών είναι αισιόδοξο για το μέλλον της ΕΕ.

Η «κυπριακή προσέγγιση» μπορεί να περιγραφεί με τη φόρμουλα: ενσωμάτωση χωρίς συναισθηματική ενότητα. Η ΕΕ είναι απαραίτητη, αλλά το αίσθημα του ανήκειν σε ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πολιτικό έθνος παραμένει ασθενές.

Η Μέση Ανατολή πιο σημαντική από την Ουκρανία

Μία από τις πιο αξιοσημείωτες διαφορές της Κύπρου από τις περισσότερες χώρες της ΕΕ είναι η αντίληψη των απειλών.

Το 30% των Κυπρίων κατονομάζει τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ως ένα από τα κύρια προβλήματα της χώρας. Αυτό είναι το δεύτερο ποσοστό μετά την αύξηση των τιμών και του κόστους ζωής, που ανησυχεί το 36% των πολιτών.

Σε επίπεδο ΕΕ η κατάσταση φαίνεται διαφορετική. Κατά μέσο όρο στην Ένωση, το κύριο πρόβλημα εξωτερικής πολιτικής θεωρείται επίσης η Μέση Ανατολή — 35%, ωστόσο η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία κατέχει τη δεύτερη θέση με 27%, και η μετανάστευση την τρίτη με 26%.

Στην Κύπρο το ουκρανικό θέμα γίνεται αντιληπτό λιγότερο έντονα. Αυτό εξηγείται από τη γεωγραφία. Το νησί βρίσκεται κοντά σε ζώνη περιφερειακής αστάθειας, μεταναστευτικές διαδρομές και βασικά σημεία της ανατολικής Μεσογείου. Για τους Κύπριους οι κρίσεις στην περιοχή δεν είναι αφηρημένη διεθνής πολιτική, αλλά άμεσος παράγοντας της δικής τους ασφάλειας.

Από αυτή την άποψη η Κύπρος είναι πιο κοντά στην Ελλάδα και την Ιταλία, παρά στην Πολωνία ή τις χώρες της Βαλτικής. Η Νότια Ευρώπη βλέπει όλο και συχνότερα την ασφάλεια μέσα από το πρίσμα της μετανάστευσης, της αστάθειας στη Μέση Ανατολή και της πίεσης στα μεσογειακά σύνορα.

Ουκρανία: ανθρωπιστική υποστήριξη χωρίς στρατιωτική συμμετοχή

Η πιο σοβαρή απόκλιση μεταξύ της Κύπρου και της πανευρωπαϊκής γραμμής σχετίζεται με την Ουκρανία.

Η πλειοψηφία των Κυπρίων — 77% — υποστηρίζει την υποδοχή Ουκρανών προσφύγων. Άλλο ένα 70% εγκρίνει την οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια προς το Κίεβο.

Αλλά όταν πρόκειται για κυρώσεις κατά της Ρωσίας ή αποστολές όπλων στην Ουκρανία, το κλίμα αλλάζει απότομα.

Τις οικονομικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας υποστηρίζει μόνο το 30% των Κυπρίων, ενώ κατά μέσο όρο στην ΕΕ το 70%. Κατά των κυρώσεων τάσσεται το 62% των κατοίκων του νησιού, ενώ στην ΕΕ το ποσοστό αυτό είναι μόλις 23%.

Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι το ζήτημα της στρατιωτικής βοήθειας. Τη χρηματοδότηση των αποστολών εξοπλισμού στην Ουκρανία υποστηρίζει μόνο το 18% των Κυπρίων. Κατά τάσσεται το 78%. Για σύγκριση: κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση τη στρατιωτική υποστήριξη του Κιέβου υποστηρίζει το 56% των πολιτών, ενώ κατά τάσσεται το 39%.

Ακόμη και η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ γίνεται αντιληπτή στην Κύπρο πολύ πιο συγκρατημένα: την υποστηρίζει το 41% των πολιτών έναντι 56% κατά μέσο όρο στην Ένωση.

Για σύγκριση: στην Πολωνία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία και τις χώρες της Βαλτικής η στρατιωτική υποστήριξη γίνεται αντιληπτή ως ζήτημα της δικής τους ασφάλειας. Εκεί η ρωσική απειλή θεωρείται άμεση και μακροπρόθεσμη.

Στην Κύπρο η λογική είναι διαφορετική. Εδώ υπάρχει ισχυρότερο αίτημα για μη εμπλοκή, προσοχή και ελαχιστοποίηση των γεωπολιτικών κινδύνων.

Έτσι διαμορφώνεται ένα άλλο χαρακτηριστικό της «κυπριακής προσέγγισης» — ανθρωπιστική αλληλεγγύη χωρίς την επιθυμία συμμετοχής σε μια μεγάλη γεωπολιτική αντιπαράθεση.

Ψηφιακή ανησυχία: ούτε τις πλατφόρμες εμπιστεύονται

Η δυσπιστία στην Κύπρο δεν επεκτείνεται μόνο στην πολιτική. Περισσότεροι από τους μισούς πολίτες — 53% — θεωρούν ότι οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες δεν αφαιρούν αρκετά αποτελεσματικά το παράνομο και επιβλαβές περιεχόμενο. Άλλο ένα 45% είναι βέβαιο ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν κάνουν αρκετά για την προστασία των χρηστών.

Παρόμοια κλίματα ενισχύονται και στις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ — κυρίως στη Γερμανία και τη Γαλλία, όπου τα ζητήματα ψηφιακής ασφάλειας γίνονται μέρος της κρατικής πολιτικής.

Ωστόσο, στην Κύπρο αυτή η ανησυχία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικό φόντο — μια κρίση εμπιστοσύνης σχεδόν σε όλους τους μεγάλους θεσμούς, από το κοινοβούλιο μέχρι τις τεχνολογικές πλατφόρμες.

Η Ευρώπη γίνεται μια ένωση διαφορετικών μοντέλων

Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου δείχνει ότι εντός της ΕΕ ενισχύεται όχι μόνο ο πολιτικός, αλλά και ο ψυχολογικός κατακερματισμός.

Η «κυπριακή προσέγγιση» δεν είναι απλώς μια ιδιαιτερότητα ενός νησιωτικού κράτους. Είναι η αντανάκλαση μιας ευρύτερης διαδικασίας, όπου διαφορετικά μέρη της Ευρώπης αρχίζουν να αντιλαμβάνονται διαφορετικά την ασφάλεια, την οικονομία, την αλληλεγγύη και τον ρόλο της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για τη Βόρεια και την Ανατολική Ευρώπη στο επίκεντρο της ατζέντας παραμένουν η Ουκρανία και η στρατιωτική ασφάλεια. Για τις νότιες χώρες — το κόστος ζωής, η στέγαση, η μετανάστευση και η αστάθεια της Μεσογείου.

Η Κύπρος αποδείχθηκε ένα από τα σημεία όπου αυτό το χάσμα εκδηλώνεται πιο έντονα. Και γι' αυτό ακριβώς τα αποτελέσματα της τρέχουσας έρευνας είναι σημαντικά όχι μόνο για το ίδιο το νησί, αλλά και για την κατανόηση του πώς γίνεται η Ευρώπη στα μέσα της δεκαετίας του 2020.