Avrupa gündeminin lokomotifi olarak Kıbrıs: Riskli diplomasiden somut sonuçlara

Yüksek bahisli zirve

Lefkoşa'daki gayri resmi Avrupa Konseyi zirvesi, başlangıçta yüksek riskli bir etkinlik olarak görünüyordu. Kıbrıs, Avrupa Birliği içinde ciddi görüş ayrılıklarının devam ettiği konuları içeren yoğun ve siyasi açıdan hassas bir gündem sundu. Buna rağmen zirve, herhangi bir aksama olmadan tamamlandı; dahası, sonuçları olumlu olarak değerlendirildi.

Ancak bugünün asıl sorusu, toplantının ne kadar başarılı geçtiği değil, Lefkoşa'nın diplomatik başarıları gerçek siyasi ve ekonomik kararlara dönüştürüp dönüştüremeyeceğidir.

Tek stratejinin iki düzeyi

Kıbrıs yönetiminin zirve sırasındaki hamleleri aynı anda iki yönde gerçekleşti: ikili ve çok taraflı.

Bir yandan Lefkoşa, kilit ortaklarla bağlarını aktif olarak güçlendirdi. Fransa ile yapılan görüşmeler, Fransız kuvvetlerinin adadaki varlığını düzenleyen SOFA anlaşmasında ilerleme sağladı. Mısır ile yapılan toplantı, enerji odaklı bir stratejik ortaklık deklarasyonunun imzalanmasıyla sonuçlandı.

Diğer yandan Kıbrıs, Avrupa Birliği ile Orta Doğu ülkeleri arasında bir arabulucu olarak daha geniş bir rol oynamaya çalıştı. Diplomasinin bu iki düzeyi birbirine sıkı sıkıya bağlı kaldı ve birbirini güçlendirdi.

Çelişkilerle dolu bir gündem

Zirvenin en önemli özelliklerinden biri karmaşık gündemiydi. Tartışmaların merkezinde, teknik veya ikincil olarak adlandırılması zor konular yer aldı.

AB Antlaşması'nın 42.7 maddesinin uygulanması, Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlik zemininde enerji krizi ve Tek Pazar'ın tamamlanma perspektifleri ele alındı. Tüm bu konular üye ülkelerin temel çıkarlarını ilgilendiriyor ve ciddi görüş ayrılıklarını beraberinde getiriyor.

Örneğin, 42.7 maddesi, ittifak mekanizmalarıyla ilişkisi tam olarak netleşmediği için NATO odaklı devletler arasında endişe yaratıyor. Enerji gündemi AB içindeki iç çelişkileri artırırken, Tek Pazar tartışmaları kaçınılmaz olarak ulusal ekonomik çıkarlarla çatışıyor.

Orta Doğu aynı masada

Zirvenin dış politika kısmı da en az gündemi kadar iddialıydı. Kıbrıs, AB liderlerini ve Orta Doğu ülkelerini (Mısır, Ürdün, Lübnan, Suriye ve Körfez ülkeleri) tek bir formatta bir araya getirmeyi başardı.

Bu, son zamanların bu türdeki en büyük toplantısıdır. Ancak gerçekleşmesi hiç de garanti değildi.

Rusya'ya yönelik yaptırımlar konusundaki farklılıklar, bölgedeki bazı ülkelerdeki istikrarsız durum ve karmaşık jeopolitik bağlar diyaloğu bozabilirdi. Buna rağmen, davet edilen tüm tarafların katılımı Lefkoşa'nın başlıca diplomatik başarılarından biri oldu.

İlk somut sonuçlar

Pek çok uluslararası toplantının aksine, Lefkoşa zirvesi şimdiden pratik sonuçlar vermeye başladı.

Fransa ile SOFA anlaşmasının Haziran ayında imzalanması planlanıyor. Bu anlaşma, Fransız kuvvetlerinin Kıbrıs'taki varlık koşullarını sabitleyecek ve savunma iş birliğinin derinleştirilmesinde önemli bir unsur olacak.

Eş zamanlı olarak Kıbrıs ve Mısır, merkezinde enerjinin yer aldığı bir stratejik ortaklık kurdu. Doğu Akdeniz giderek daha aktif bir şekilde önemli bir enerji merkezine dönüşüyor ve Lefkoşa bu sürecin kilit bir oyuncusu olarak rolünü pekiştirmeyi hedefliyor.

AB düzeyinde de somut adımlar başladı: Avrupa Komisyonu, Lübnan ile Mısır ve Ürdün ile olan mevcut anlaşmalar modelinde stratejik iş birliği görüşmelerini başlatıyor.

Gerçeklik anı olarak Haziran

Bir sonraki önemli aşama, Kıbrıs'ın AB Konseyi dönem başkanlığını tamamlayacağı Haziran ayıdır.

Bu tarihe kadar Lefkoşa, Birliğin gelecek yıllardaki bütçesini belirleyen Çok Yıllı Mali Çerçeve taslağını sunmalıdır. Bu, AB içindeki en hassas ve siyasi açıdan karmaşık konulardan biridir.

Kıbrıs sadece bu taslağı sunmakla kalmayıp, teklifini müzakerelerin temeli olarak kabul ettirmeyi başarırsa, bu durum bir zirve organize etmenin çok ötesinde ciddi bir siyasi başarı olacaktır.

Tartışmalı 42.7 maddesi

AB Antlaşması'nın yeniden gündeme gelen 42.7 maddesi ayrı bir konu olmaya devam ediyor.

Kıbrıs tarafı, bunun askeri bir yükümlülük değil, NATO'nun 5. maddesiyle çelişmeyen bir karşılıklı yardım mekanizması olduğu konusunda ısrarcı. Ancak Avrupalı liderler arasında, özellikle bu maddenin tam olarak nasıl ve hangi koşullarda uygulanması gerektiği konusunda sorular devam ediyor.

Avrupa güvenliğinin temel unsurlarından birinin etrafındaki bu belirsizlik, AB'nin savunma alanındaki rolüne dair ortak bir anlayışın eksikliği şeklindeki daha geniş bir sorunu vurguluyor.

Avrupa yeni bir rol arıyor

Lefkoşa zirvesi, Avrupa Birliği'nin jeopolitik rolünü arayışına yönelik daha derin bir sürecin yansıması oldu.

AB, özellikle Orta Doğu'da sadece izlemek değil, hareket etmek zorunluluğuyla giderek daha fazla karşı karşıya kalıyor. Kıbrıs'ın girişimleri, küçük üye devletlerin bile bu dönüşümün lokomotifi olabileceğini gösteriyor.

Aynı zamanda, AB'nin artan etkinliği kaçınılmaz olarak diğer bölgesel oyuncularla gerilimin artmasına neden oluyor. Türkiye'nin tepkisi bu tür süreçlerin bir örneğidir.

Başarıdan dayanıklılık testine

Lefkoşa bu zirveyi hanesine bir artı olarak yazabilir: Karmaşık gündem, geniş katılımcı coğrafyası ve ilk somut sonuçlar diplomatik bir başarıdan söz ettiriyor.

Ancak önümüzde daha zorlu bir aşama var. Anlaşmaların uygulanması, Haziran ayındaki AB bütçe müzakereleri ve 42.7 maddesi gibi tartışmalı konuların açıklığa kavuşturulması, Kıbrıs stratejisinin etkinliğinin gerçek bir testi olacaktır.

Lefkoşa zirvesinin parlak bir anı olarak mı kalacağı yoksa Kıbrıs'ın ve Avrupa Birliği'nin uluslararası arenadaki rolünü güçlendirmede bir dönüm noktası mı olacağı buna bağlı olacaktır.